Pomza nedir, nasıl oluşur?
Yeraltındaki magma, içinde çözünmüş su buharı ve karbondioksit gibi gazlarla birlikte yüzeye yükselir. Basınç aniden düştüğünde bu gazlar kabarcık hâline gelir; tıpkı açılan bir gazoz şişesindeki gibi. Lav, kabarcıklar dağılmaya fırsat bulamadan hızla soğuyup katılaşınca içi binlerce küçük boşlukla dolu bir kayaç ortaya çıkar. Bu kayacın adı pomzadır.
Pomzanın gözenekleri hem tanenin içinde kapalı boşluklar hem de yüzeye açılan kanallar şeklindedir. Kapalı gözenekler malzemeyi hafifletir ve ısı geçişini yavaşlatır; açık gözenekler ise su tutma ve havalandırma özelliğini verir. Pomzayı yapı, tarım ve peyzajda bu kadar kullanışlı kılan da bu iki özelliğin bir arada bulunmasıdır.
Pomza taşının özellikleri
- Hafiflik: Gevşek yığın yoğunluğu türüne ve tane boyutuna göre yaklaşık 0,5–1,2 t/m³ arasındadır. Dere kumu ve kırma taş gibi normal agregaların yığın yoğunluğu ise 1,5–1,7 t/m³ civarındadır.
- Isı ve ses yalıtımı: Kapalı gözenekler ısının ve sesin malzeme içinden geçişini yavaşlatır. Bu yüzden pomzalı blok ve dolgular normal betona göre daha iyi yalıtım sağlar.
- Yanmazlık: Pomza yüksek sıcaklıkta oluşmuş doğal bir mineraldir; yanmaz ve yangında zehirli gaz çıkarmaz.
- Su geçirgenlik ve su tutma: Taneler arası boşluklar suyu hızla süzer, tane içindeki gözenekler suyun bir kısmını tutar. Drenaj ve tarımda bu denge önemlidir.
- Kimyasal kararlılık: İnorganik olduğu için çürümez, küflenmez ve zamanla yapısını kaybetmez.
Beyaz pomza ve siyah pomza: iki farklı tür
Pomza, oluştuğu lavın kimyasına göre ikiye ayrılır. Silis oranı yüksek, açık renkli lavdan asidik (beyaz) pomza; silis oranı düşük, demir ve magnezyumca zengin bazaltik lavdan bazaltik (siyah ve kırmızı) pomza oluşur. Bazaltik pomza sektörde volkanik cüruf, skorya veya lav taşı adlarıyla da anılır.
| Özellik | Asidik (beyaz) pomza | Bazaltik (siyah ve kırmızı) pomza |
|---|---|---|
| Renk | Beyaz, krem, açık gri | Siyah, koyu gri, kiremit kırmızısı |
| Silis (SiO₂) oranı | Yüksek (yaklaşık %65–75) | Düşük (yaklaşık %45–55) |
| Gevşek yığın yoğunluğu | Yaklaşık 0,5–0,9 t/m³ | Yaklaşık 0,75–1,2 t/m³ |
| Tane yapısı | Çok gözenekli, kolay ufalanır | Daha sert ve köşeli, ezilmeye dayanıklı |
| Suda | İri taneler çoğunlukla yüzer | Taneler çoğunlukla batar |
| Öne çıkan kullanım | Hafif blok, tekstil taşlama, kozmetik | Dolgu, drenaj, bims blok, peyzaj, tarım |
İki tür birbirinin yerine her zaman geçmez. Kot taşlamada ve kozmetikte beyaz pomza kullanılır; siyah pomza ise ezilmeye dayanıklı tanesi ve rengi sayesinde peyzajda, drenajda ve dolguda öne çıkar. Ocağımız Hatay’da yalnızca siyah ve kırmızı pomza üretir. İki türün farklarını siyah ve kırmızı pomza rehberimizde ayrıntılı anlattık.
Pomza nerelerde kullanılır?
İnşaatta
Pomzanın en büyük kullanım alanı yapı malzemesidir. 0–8 mm pomza kumu, çimento ile karıştırılıp preslenerek bims blok üretilir. Daha iri 4–16 mm taneler hafif beton agregası olarak teras eğim betonunda, döşeme ve kat arası dolgularda kullanılır. Normal kum-çakıl yerine pomza kullanıldığında yapıya binen ölü yük azalır.
Tarımda
Ağır ve killi topraklara karıştırılan pomza, kök bölgesinde hava boşluğu bırakır ve fazla suyun süzülmesini sağlar. Seralarda, fidanlıklarda ve topraksız tarımda yetiştirme ortamının bileşenidir. Ayrıntılar için tarımda pomza kullanımı rehberine bakabilirsiniz.
Bahçe ve peyzajda
Kırmızı ve siyah pomza, bitki diplerinde dekoratif malç, saksı ve ağaç çukuru drenajı, yeşil çatı katmanı ve kuru dere düzenlemelerinde kullanılır. Rüzgârla savrulmaz, çürümez ve rengini uzun süre korur.
Diğer alanlar
Pomza su arıtma filtrelerinde, akvaryum ve teraryum tabanında, beyaz türü ise tekstilde kot taşlamada ve kozmetikte aşındırıcı olarak kullanılır.
Pomza taşı satın alırken nelere dikkat edilmeli?
- Tane boyutu: İşinize uygun fraksiyonu seçin. Bims blok için 0–8 mm, harç için 0–4 mm, dolgu için 4–16 mm, peyzaj için 8–32 mm yaygındır.
- Tür ve renk: Siyah mı beyaz mı, peyzajda kırmızı mı siyah mı istediğinizi baştan belirtin.
- Birim: Fiyatın m³, ton veya big-bag adedi üzerinden mi verildiğini netleştirin. Dönüşüm için 1 m³ pomza kaç ton rehberine bakın.
- Nem ve toz: Islak malzeme daha ağır gelir; tarımsal kullanımda ince toz oranı önemlidir.
- Teslim şekli: Şantiyeye damperli tır yanaşabiliyor mu, yoksa big-bag mi gerekiyor?
- Mesafe: Pomza fiyatının önemli bir bölümü nakliyedir. Ocağa uzaklık ve tam tır sipariş birim fiyatı doğrudan etkiler.
İlinize göre tahmini fiyatı pomza fiyat hesaplama aracımızla görebilir, kesin fiyat için teklif isteyebilirsiniz.
